Het conformiteitsvereiste: voldoet hetgeen ik heb gekocht aan mijn verwachtingen?

Het overkomt iedereen wel eens: u heeft een product gekocht dat na aankoop tegen blijkt te vallen. Het gekochte product voldoet niet aan uw verwachtingen. In zo een situatie dient te worden uitgezocht of de verkoper zich wel heeft gehouden aan het zogenaamde conformiteitsvereiste, waartoe hij wettelijk verplicht is. 
 
Het conformiteitsvereiste bij de koopovereenkomst is geregeld in artikel 7:17 BW. Daarin staat dat de afgeleverde zaak aan de overeenkomst moet beantwoorden. Dat wil zeggen dat de afgeleverde zaak voor de koper het nut dient te hebben dat hij op grond van de overeenkomst mocht verwachten. Als dit niet het geval is, dan is er sprake van non-conformiteit.

Indien er sprake is van non-conformiteit, dan is de verkoper aansprakelijk jegens de koper voor de schade die de koper vanwege de non-conformiteit lijdt.

De wetgever bedoelt met “beantwoorden aan de overeenkomst’ dat er geen verschil mag zitten tussen zaak die het onderwerp van de overeenkomst uitmaakt en de afgeleverde zaak. Het is dan ook niet alleen het zieke dier, het onechte schilderij of het beschadigde voorwerp dat niet aan de overeenkomst beantwoordt. Een andere zaak dan die welke verkocht is, bijvoorbeeld een Anjou in plaats van een Bordeaux (1), (…) valt evenzeer onder dit begrip (2). 

Het gaat bij het conformiteitsvereiste om de volgende aspecten:

1. Het geleverde moet overeenstemmen met wat is overeengekomen. Het gaat hier om de identiteit en de kwantiteit van de gekochte zaak. Er is niet conform de overeenkomst geleverd indien er een andere (soort) zaak is geleverd, of als de geleverde zaak afwijkt in maat, getal of gewicht.
2. De afgeleverde zaak moet van de afgesproken kwaliteit zijn. Het gaat hier over de eigenschappen die nodig zijn voor normaal gebruik van de zaak en waarvan de koper de aanwezigheid niet behoefde te betwijfelen. Met normaal gebruik wordt ook het gebruik voor handelsdoeleinden bedoeld. Zaken die door een professionele koper worden gekocht, dienen geschikt te zijn om te worden doorverkocht. Voor monsterverkoop geldt: de geleverde zaak dient overeen te stemmen met het monster.
3. De koper heeft een onderzoeksplicht, bijvoorbeeld bij gebruikte zaken. De omvang van deze onderzoeksplicht is afhankelijk van de aard van de zaak en de mededelingen die de verkoper over de zaak heeft gedaan, of waarvan je mocht verwachten dat de verkoper deze mededelingen zou hebben gedaan. De mate van professionaliteit van verkoper en koper speelt hierbij een rol.
4. Wanneer de verkoper heeft gezegd dat de zaak geschikt is voor bijzonder gebruik, dan behoeft de koper geen onderzoek in te stellen naar de aanwezigheid van de specifieke eigenschappen. Denk bijvoorbeeld aan een waterdicht horloge dat niet waterdicht blijkt te zijn.

De onderzoeksplicht speelt een belangrijke rol bij de koop van onroerend goed. Bijvoorbeeld als na verkoop bodemverontreiniging wordt geconstateerd. Volgens de rechtspraak levert dat niet zonder meer non-conformiteit in de zin van artikel 7:17 BW op. Belangrijke criteria zijn de onderzoeksplicht van de koper, de mate van professionaliteit van de koper en de mogelijkheid tot het normale gebruik van de zaak.

Zo oordeelde de Rechtbank Maastricht dat het conformiteitsvereiste niet was geschonden bij de ontdekking van bodemverontreiniging die niet zo ernstig was omdat de verontreiniging het normale gebruik van de grond niet in de weg stond (3). In deze zaak was de verkoper niet op de hoogte geweest van de aanwezigheid van vervuilde stoffen. Bovendien was er door de verkoper nooit een mededeling gedaan dat de grond niet vervuild zou zijn. Hierdoor werd aangenomen dat de verkoper haar mededelingsplicht niet had geschonden.

Wanneer de verkoper heeft medegedeeld dat de bodem niet vervuild is (door bijvoorbeeld een saneringsrapport over te leggen) en de grond blijkt vervolgens wél te zijn vervuild, dan is er sprake van non-conformiteit. De koper mocht er in dit geval, gelet op de mededeling (het saneringsrapport) van de verkoper, van uit gaan dat de grond schoon was. Het feit dat de verontreiniging van de grond ook in dit geval het normale gebruik van de zaak niet in de weg stond, deed hieraan niet af (4). 

In een andere zaak, waar het ging om de aanwezigheid van asbest in bungalows, faalde een beroep op non-conformiteit. In deze zaak had een professionele koper bungalows gekocht. Ten tijde van de verkoop wist de koper dat er asbest aanwezig was in de zijwanden van de bungalows. De koopovereenkomst bevatte de volgende bepaling: “het is verkoper niet bekend dat er zich in het registergoed asbesthoudende materialen bevinden” (5).  De koper stelde zich op het standpunt dat hij op grond van deze bepaling mocht verwachten dat er geen asbest aanwezig zou zijn binnenin de bungalows. De Hoge Raad oordeelde dat de koper, gelet op de onbekendheidverklaring van verkoper en de constatering dat er asbesthoudende materialen in de zijwanden van de bungalows aanwezig waren, niet de gerechtvaardigde verwachting mocht hebben dat voor het overige geen asbest in de bungalows aanwezig zou zijn. Het ging hier om een professionele koper waardoor de Hoge Raad van oordeel was dat bij deze koper gerede twijfel had moeten bestaan over de afwezigheid van niet direct zichtbare asbesthoudende materialen (6). 

Samenvattend is bij de koop van zaken het volgende van belang:

• Let op de prijs: bij bijzonder lage prijzen mag de koper minder verwachten. 
• Let op de mededelingen van de verkoper.
• Bij twijfel: verricht onderzoek, vraag door.
• Bij de koop van grond: verricht een saneringsonderzoek vóórdat de verkoop plaatsvindt, niet achteraf.
• Laat een gebouw onderzoeken op gebreken.
• Lees de contracten nauwkeurig door, zonodig met hulp van een specialist.
• Schakel bij de koop van zaken die voor u een financieel risico inhouden (waarbij u zeker wilt weten dat   u waar krijgt voor uw geld) altijd een specialist in.
• Let op eventuele clausules waarin de verkoper aansprakelijkheid uitsluit en op garantiebepalingen. Deze hoeven een beroep op non-conformiteit niet altijd in de weg te staan.

1) De genoemde wijnen zijn door de wetgever gekozen en uitdrukkelijk niet door de auteur van dit artikel.

2) TM, Parl. Gesch. Boek 7, p.118.

3) Zie Rb Maastricht, 13 augustus 2003, rol.nr. 78904/HA ZA 02-966.

4) Zie HR 23 november 2007, LLN: BB3733.

5) De verkoper zegt dus niet dat er geen asbesthoudende materialen aanwezig zijn, hij zegt enkel dat hij niet weet of er asbesthoudende materialen aanwezig zijn.

6) Zie HR 20 maart 2009, LJN: BG8788