Huwelijkse voorwaarden - onverwachte gevolgen bij scheiding

Velen zijn voor hun trouwdag bij de notaris geweest om huwelijkse voorwaarden te sluiten. Maar wat blijkt: als wordt gevraagd of men eigenlijk weet wat er precies is geregeld, dan weet bijna niemand dat!
 
Als alles op rolletjes loopt is dat niet erg. Dat is anders als een echtscheiding voor de deur staat. Dan blijkt vaak dat de gevolgen heel anders zijn dan de partners globaal hadden verwacht, en niet hetzelfde als de letterlijke tekst van de huwelijkse voorwaarden hen deed vermoeden.

De veel gekozen modelakte in gelukkige tijden

De keuze voor huwelijkse voorwaarden wordt vaak gemaakt omdat er sprake is van privévermogen - van één of van beiden -, dat men niet in een algehele gemeenschap van goederen wil laten vallen.

Een andere reden is dat men de toekomstige partner buiten schot wil houden, in het geval schuldeisers van de (bestaande of toekomstige) onderneming privé verhaal gaan zoeken.
Daarnaast wordt vaak de bedoeling uitgesproken om datgene wat tijdens het huwelijk door de partners wordt gespaard, na afloop van ieder jaar gelijk te verdelen.

Als de toekomstige partners met deze wensen bij de notaris komen, dan zijn zij vaak druk bezig met het organiseren van de bruiloft en alle feestelijkheden daaromheen. Daarbij passen geen gesprekken over een maatwerkregeling voor het geval het huwelijk eindigt. Hoe de huwelijkse voorwaarden er dan gaan uitzien, hangt doorgaans af van de formulering in de modelakte die de betreffende notaris in dergelijke gevallen gebruikt.

De gevolgen bij echtscheiding

Het gevolg is dat vaak pas bij echtscheiding – voor sommigen pijnlijk - duidelijk wordt, dat de partners op grond van de heersende wetgeving en jurisprudentie op een heel andere manier met elkaar moeten afrekenen, dan hen eigenlijk globaal voor ogen stond, of zoals het letterlijk is beschreven.

Dit wordt meestal veroorzaakt door onwetendheid van de partners omtrent de exacte betekenis van de huwelijkse voorwaarden, of doordat de betekenis in de loop der tijd is veranderd door wijzigingen in de omstandigheden van de partners, door de invoering van nieuwe wetten, en door jurisprudentie.

Is wat er letterlijk in de akte staat ook recht?

Het antwoord op deze vraag luidt: neen.
Een bepaling in de huwelijkse voorwaarden waarvan de betekenis op het eerste gezicht duidelijk lijkt, kan juridisch dikwijls op verschillende manieren worden uitgelegd. Ook kan nieuwe wetgeving en/of jurisprudentie de werking van bepaalde voorwaarden aan de kant zetten. Het recht volgens die nieuwe wetgeving of jurisprudentie heeft dan voorrang.

Deze problematiek komt het meest voor bij een zogenaamd “Amsterdams verrekenbeding". Dat is een beding waarin de afspraak om gespaard inkomen te verrekenen is vastgelegd. Ook komt dit vaak voor bij afspraken over pensioen.

Amsterdams verrekenbeding

In de echtscheidingspraktijk wordt snel duidelijk dat iedere notaris zo zijn eigen formulering heeft voor een Amsterdams verrekenbeding. Als het aanstaande bruidspaar precies weet hoe zij zowel in voor- als in tegenspoed onderling willen afrekenen, dan kan de formulering daarop worden aangepast. Uit de echtscheidingspraktijk blijkt dat dit weinig voorkomt.

De rol van de advocaat

De echtscheidingsadvocaat krijgt qua stijl en formulering zeer verschillende huwelijkse voorwaarden onder ogen. Weliswaar is beoogd om op hoofdlijnen hetzelfde te regelen, maar vaak pakt de uitwerking in de praktijk heel anders uit.

Niet zelden spelen aanzienlijke financiële belangen een rol. Voorkomen is dus beter dan genezen. De echtscheidingsadvocaat ziet door proceservaring waar de bedreigingen liggen en kan gericht adviseren.

Een "vechtscheiding" voorkomen

Eén op de drie huwelijken eindigt in echtscheiding. Het is dus raadzaam om periodiek te toetsen of de huwelijkse voorwaarden (nog) wel voldoen aan wat men voor ogen staat.
Als dat gebeurt als de relatie (nog) goed is, dan kan daarmee worden voorkomen dat er in het onverhoopte geval van latere echtscheiding een heftige “vechtscheiding” ontstaat.

De vraag is dan hoe dat te doen. De weg naar de notaris lijkt misschien een logische, omdat die de wijzigingsakte moet opstellen. Echter: een notaris hoeft nooit te procederen over huwelijkse voorwaarden, en kent dus niet de - vaak bijna onzichtbare – valkuilen waarover uitgebreid kan worden geprocedeerd.

Het is dan ook raadzaam om over het beoogde "maatwerk" eerst advies in te winnen bij een gespecialiseerde echtscheidingsadvocaat, alvorens de notaris een akte tot wijziging van huwelijkse voorwaarden te laten passeren.

Per 1 januari 2012 is het mogelijk om deze wijziging te laten plaatsvinden zonder tussenkomst van de rechter. De drempel om preventief actie te ondernemen is daarmee aanzienlijk lager geworden.