Mededinging in de zorg

Alle ondernemers moeten zich aan de mededingingsregels houden. Ook zorgaanbieders. De mededingingsregels zijn verankerd in de Mededingingswet en deze bevat de spelregels om oneerlijke concurrentie te voorkomen. Hierbij zij twee verboden van belang:

  1. het kartelverbod dat grenzen stelt aan het samenwerken met concurrenten en
  2. het verbod op misbruik van economische machtsposities dat het gedrag van dominante (groepen) spelers normeert.

Die verboden gelden niet alleen voor grote instellingen maar kunnen ook gelden voor een groep zorgaanbieders die samen een front vormen. Collectieve beslissingen van kleine zorgaanbieders die de concurrentie beïnvloeden, wringen namelijk ook met de mededingingsregels. Het voorkomen van overtredingen van deze verbodsnormen is niet bepaald onbelangrijk. De gevolgen zijn immers niet gering. De Autoriteit Consument en Markt, toezichthouder op de mededingingsregels, kan strenge sancties opleggen bij overtreding van de regels. Afgezien van de hoge sancties ervaren ondernemingen die de mededingingsregels hebben overtreden de schade aan hun reputatie, met alle gevolgen van dien, als een blok aan het been.

Samenwerken bij de zorgverkoop

Ieder jaar bereiden duizenden zorgaanbieders zich voor op de jaarlijkse contracteerronde met zorgverzekeraars. Wij merken bij de instellingen die wij bijstaan dat de positie aan de onderhandelingstafel met een verzekeraar vaak ongelijk voelt en dat een zekere kennisachterstand bemerkt wordt. Daarnaast valt het ons op dat zorgaanbieders zoeken naar manieren om binnen de grenzen van het mededingingsrecht gehoor proberen te geven aan de oproep vanuit de landelijke politiek tot meer samenwerking. Dat de mededingingsregels zorgaanbieders die concurrent zijn van elkaar verbieden af te stemmen wie welke markt bedient of welke prijs gehanteerd moet worden is inmiddels bekend. Daarentegen begrijpen steeds meer zorgaanbieders dat de mededingingsregels ook ruimte bieden, bijvoorbeeld wanneer zij met niet-concurrenten collectief onderhandelen met zorgverzekeraars, zo valt ons op.

Kennisdeling door zorgaanbieders

Toch zien wij ook nog veel vragen over wat wel en niet is toegestaan. Grijze gebieden doen zich met name voor bij zorgaanbieders die in multidisciplinair verband de zorgverlening op zich nemen. De grens die het recht hier aan het gezamenlijk optrekken stelt is in de praktijk lastiger te trekken. Hetzelfde geldt voor samenwerkingsverbanden tussen zorgaanbieders waar vanuit kwaliteits- of doelmatigheidsoogpunt veel kennis en informatie wordt gedeeld. Hoewel dergelijke platforms in de praktijk zeer nuttig zijn, blijkt de vraag of de informatie-uitwisseling strookt met het mededingingsrecht moeilijker te beantwoorden.

Concurrentietest tool

Om dit makkelijker te maken, hebben wij een tool (concurrentietest) ontwikkeld die vrijblijvend kan worden geraadpleegd en waarmee een eerste verkenning kan worden gemaakt in hoeverre u als zorgaanbieder mededingingsrisico’s loopt bij het delen van informatie met concurrenten. Vanzelfsprekend kunnen wij u ook adviseren over de belangrijkste risico’s en met u bekijken welke mogelijkheden er bestaan samen op te trekken.

Concurrentie bij aanbestedingen in de zorg

Sinds de decentralisatie van zorgtaken vanuit de AWBZ naar gemeenten zijn aanbestedingen niet weg te denken uit de zorg. Jeugdzorg, huishoudelijke hulp, beschermd wonen en opvang worden – hoewel het recht hiertoe niet in alle gevallen verplicht – meer en meer aanbesteed. Dat vraagt veel van gemeenten maar ook van u als zorgaanbieder. De aanbestedingsregels worden vaak ervaren als complex en onduidelijk. Bovendien hebben zorgaanbieders die zich inschrijven op aanbestedingen, misschien nog wel meer dan bij de zorgverkoop richting verzekeraars, bijna altijd het gevoel dat zij moeten tekenen bij het kruisje. Ruimte om met gemeenten in discussie te gaan over wat nu een reële kostprijs is bestaat niet of nauwelijks. In die situaties merken wij dat zorgaanbieders behoefte hebben aan contact met concurrenten. Niet om prijzen af te stemmen, maar bijvoorbeeld om de (on)redelijkheid van tarieven te toetsen. In die contacten is het verstandig goed op te letten. De ACM kan sancties opleggen voor uitwisselingen van informatie over het voorgenomen inschrijfgedrag van ondernemingen.

 

Samenwerken bij aanbestedingen in de zorg

Als het gaat om aanbestedingen van specialistische zorg, zoals crisishulp voor de jeugd, zien wij een tendens naar samenwerkingsverbanden. Dat ligt gelet op de kosten die crisiszorg meebrengen in verhouding tot de hoeveelheid zorg die geleverd wordt ook voor de hand. Daarnaast zijn er ook mogelijkheden om als onderaannemer zorg te gaan leveren, in plaats van als groep. Toch komt ook bij deze samenwerkingsverbanden het mededingingsrecht om de hoek kijken. De keuzevrijheid die een van de centrale gedachten achter de mededingingsregels is, gebiedt in bepaalde gevallen ondernemingen toch zelfstandig in te schrijven. Daarbij rijzen vragen over de ruimte die je hebt samen kostprijzen te bepalen en over wie welke klanten gaat bedienen. Ook hier bemerken wij dat zorgaanbieders gebaat zijn bij onze advisering en begeleiding.

De branchevereniging in de zorg en het mededingingsrecht

Brancheverenigingen die actief zijn in de zorgsector staan in de belangstelling bij ACM. Brancheverenigingen kunnen namelijk zelfstandig het kartelverbod overtreden. In het verleden heeft de ACM verschillende brancheverenigingen in de zorg gewaarschuwd voor adviezen die zijn gegeven over het toetreden van nieuwe zorgaanbieders of over de zorgverkoop aan verzekeraars. Wanneer adviezen objectief gezien als een voorgeschreven gedragslijn of als beleid kunnen worden beschouwd, wringen deze met het mededingingsrecht. Wij kunnen u helpen de risico’s die gepaard gaan met het meedenken met jullie leden en het behartigen van hun belangen, tot een minimum te beperken.

Realiseren van een samenwerkingsverband: overname en fusie in de zorg melden

Samenwerkingsverbanden kunnen verschillende vormen aannemen. Wanneer activiteiten ondergebracht worden in een gemeenschappelijke onderneming (jointventure) of wanneer zorgaanbieders besluiten om te gaan fuseren, dan bent u in bepaalde gevallen verplicht om die transactie te melden. Dit is vooral afhankelijk van de omzet die u en de andere organisaties samen hebben. Niet alle joint-ventures hoeven overigens te worden gemeld. Dit hangt af van de vraag of sprake is van een concentratie in de zin van de Mededingingswet. Wanneer een transactie niet als concentratie kan worden aangemerkt, dan dient de samenwerking te worden beoordeeld in het licht van het kartelverbod. Is wel sprake van een concentratie? Dan mag u in beginsel iedere afspraak maken die u maar wil. U dient er wel op bedacht te zijn dat u de samenwerking niet mag effectueren voordat de concentratie tot stand gebracht is. Als uitgangspunt geldt immers dat tot dat moment, het kartelverbod van toepassing is. Wij denken graag met u mee over welke samenwerkingsvorm geschikt is voor u. Ook kunnen wij u begeleiden bij het melden van uw concentratie bij de ACM.

Vragen of hulp?

De advocaten en juristen van Eldermans|Geerts Advocaten hebben dagelijks te maken met de hierboven genoemde problematiek en het spanningsveld tussen de mate en de wijze waarin zorgaanbieders het liefst zouden willen samenwerken en datgene wat gelet op de mededingingsrechtelijke beperkingen mogelijk is. Zij denken graag mee met oplossingen hiervoor.