Veelgestelde vragen over corona en de Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (VVT)

1. Is het nog mogelijk om bezoekers te ontvangen in de instelling?
2. Kan en/of moet ik een met het corona virus (mogelijk) besmette cliënt nog wel verzorgen of verplegen?
3. Is het mogelijk voormalig (wijk)verpleegkundigen / verzorgenden in te zetten?
4. Hoe zit het met doorbetaling van (ziek) personeel?
5. Vallen de verpleging, verzorging én de thuiszorg onder de cruciale beroepsgroepen?
6. Kan/Moet ik als wijkverpleegkundige bij de cliënten thuis blijven komen, ook als ik ziek ben?
7. Is er compensatie mogelijk vanuit de gemeente voor Wmo-aanbieders?
8. Is er compensatie mogelijk vanuit de zorgkantoren voor Wlz-aanbieders?
9. Is er compensatie mogelijk voor PGB-aanbieders?
10. Komt het CIZ nog op huisbezoek voor een Wlz-indicatie
11. Welke voorziening is er voor digitale zorg?
12. Kan de indicatiestelling in de wijkverpleging ook digitaal plaatsvinden? En zo ja, is dat ook conform de NZa-regels?
13. Mag een verpleegkundige zorg verlenen buiten zijn/haar specialisme?
14. Is de inzet van een helpende 2 tijdens de corona-crisis geoorloofd?

1. Is het nog mogelijk om bezoekers te ontvangen in de instelling?

Het kabinet heeft zeer recent, op 19 maart jl., rigoureuze maatregelen genomen met betrekking tot verpleeghuizen. Zo maakte de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: “VWS”) in een kamerbrief aan de Tweede Kamer bekend het bezoek aan verpleeghuizen aan te scherpen. Dit houdt in dat alle verpleeghuizen en kleinschalige woonvoorzieningen in de ouderenzorg bezoekers niet meer zullen toelaten. Deze ingrijpende maatregel gaat in per 20 maart jl. en duurt in ieder geval tot en met 28 april 2020.

Het kabinet is overgegaan tot deze maatregel na overleg met onder andere ActiZ, Zorgthuisnl en het RIVM. Met de maatregel is beoogd enerzijds de kwetsbare bewoners en anderzijds het zorgpersoneel zo goed mogelijk te beschermen tegen het coronavirus. Het is in uitzonderingsgevallen mogelijk om af te wijken van deze maatregel, bijvoorbeeld als een bewoner zich in de stervensfase bevindt. Het is voor verpleeghuizen en kleinschalige woonvoorzieningen dan ook raadzaam dit goed af te wegen.

2. Kan en/of moet ik een met het corona virus (mogelijk) besmette cliënt nog wel verzorgen of verplegen?

Zorgverleners hebben op grond van de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (hierna: “WGBO”) een zorgplicht. Deze zorgplicht brengt met zich dat hulpverleners in beginsel de plicht hebben om zorgbehoevenden – naar het beste vermogen – te behandelen. Dit geldt ook voor een met het corona virus besmette cliënt. Eén en ander volgt ook uit de Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden.

Echter, de zorgplicht is niet onbegrensd. De KNMG hanteert een richtlijn  voor het niet-aangaan of beëindigen van de geneeskundige behandelingsovereenkomst. Beëindiging aan de zijde van de zorgverlener is slechts mogelijk indien sprake is van ‘gewichtige redenen’. Eén van de voorbeelden van een mogelijke gewichtige reden is ‘direct gevaar’ voor de zorgverlener, indien de behandelingsovereenkomst wordt voortgezet. Er dient in dat geval sprake te zijn van een acuut levensbedreigende situatie, waarbij het niet mogelijk is om voldoende beschermingsmaatregelen te treffen. Hier zal in praktijk niet snel sprake van zijn bij een (mogelijk) besmette cliënt. Dat kan wellicht anders zijn indien de betreffende zorgverlener tot een risicogroep behoort en een hoge kans heeft te overlijden, indien hij zelf ook besmet raakt. De zorgorganisatie of zorginstelling zal in dat geval echter in beginsel dienen te zorgen voor vervangend personeel.

Is er geen behandelovereenkomst dan dient een zorgverlener een patiënt in geval van acute nood toch te helpen, maar met dezelfde belangenafweging. Daarnaast brengt de zorgplicht met zich dat, voor zover mogelijk, nieuwe cliënten dienen te worden verpleegd en verzorgd. Eén en ander hangt natuurlijk wel af van de capaciteit van de zorginstelling, hetgeen weer samenhangt met de (schaarse) inzetbaarheid van het zorgpersoneel.

3. Is het mogelijk voormalig (wijk)verpleegkundigen / verzorgenden in te zetten?

Vanwege de huidige corona crisis, dreigt een (nog nijpender) tekort aan zorgpersoneel. Dit geldt ook ten aanzien van de VVT. In dat kader heeft het Ministerie van VWS op 17 maart jl. een set nieuwe maatregelen aangekondigd. Eén onderdeel van deze maatregelen ziet toe op de inzet van voormalig (wijk)verpleegkundigen en/of verzorgenden. Zo is het voor deze groep mogelijk om tijdelijk weer zelfstandig zorg te gaan verlenen. Hier is wel een aantal voorwaarden aan verbonden:

  • De BIG-registratie van de niet-praktiserende is verlopen na 1 januari 2018 én de niet-praktiserende beschikt over voldoende vaardigheid;
  • De niet-praktiserenden mag slechts worden ingezet indien dit strikt noodzakelijk is vanwege een tekort aan zorgpersoneel. Bij voorkeur worden de niet-praktiserenden met de meest recente ervaring eerst ingezet;
  • De niet-praktiserende moet zoveel mogelijk worden ingezet in de niet-complexe zorg, die zoveel mogelijk aansluit bij de meest recente werkervaring;
  • Tussen de BIG-geregistreerde zorgverlener en de niet-praktiserende dienen duidelijke afspraken te worden gemaakt;
  • Voor voorbehouden handelingen geldt dat deze in beginsel slechts worden verricht door niet-praktiserenden onder toezicht en met tussenkomst van de BIG-geregistreerde zorgverlener;
  • De BIG-geregistreerde zorgverleners dienen adequate opdrachten te geven.

Het is niet-praktiserenden (logischerwijs) niet toegestaan om zorg te verlenen indien er sprake is van een doorhaling in het BIG-register door de (tucht)rechter.

Daarnaast is met ingang van 18 maart jl. besloten om de herregistratie in het BIG-register uit te stellen. Dit houdt in dat een BIG-geregistreerde op dit moment, totdat de herregistratie-plicht wordt hervat, géén aanvraag voor herregistratie hoeft in te dienen. De BIG-registratie blijft dan gewoon geldig. Voor lopende aanvragen geldt dat deze, tenzij deze zich in de laatste behandelingsfase bevinden, niet langer in behandeling worden genomen.

4. Hoe zit het met doorbetaling van (ziek) personeel?

Wij hebben voor deze vragen een handzaam stroomschema opgesteld, zie hier.

Voor antwoorden op andere veelgestelde arbeidsrecht vragen, zie graag hier.
Voor een beschrijving en uitleg van de kabinetsmaatregelen zoals de werktijdverkorting, zie hier.

5. Vallen de verpleging, verzorging én de thuiszorg onder de cruciale beroepsgroepen?

Ja, één van de cruciale beroepsgroepen is (uiteraard) de zorg, zo heeft de Rijksoverheid bepaald. Dit geldt aldus ook voor de VVT en de zorg aan kwetsbaren. Hieronder valt alle zorg onder de Wlz, Zvw, en de WMO.

Het gevolg hiervan is dat deze zorgverleners kunnen blijven werken en dat de kinderen terecht kunnen bij een kinderopvang. Daarnaast geldt dat deze verleners extra alert moeten zijn op eventuele besmetting met het corona virus, waaronder het thuisblijven bij koorts.

6. Kan/Moet ik als wijkverpleegkundige bij de cliënten thuis blijven komen, ook als ik ziek ben?

Wat betreft de wijkverpleging brengt deze situatie met corona virus extra uitdagingen met zich. Er is op dit moment geen definitief uitsluitsel over de wijkverpleging. Zo raadt de Minister van VWS aan om kwetsbaren in de thuissituatie zo min mogelijk te bezoeken. Dit zal echter lastig zijn indien die kwetsbaren zorg behoeven, ook in het licht van bovengenoemde zorgplicht. In dat kader geeft het RIVM het volgende advies voor zorgprofessionals buiten het ziekenhuis. Aangeraden wordt de algemene RIVM-richtlijnen aan te houden, waaronder bijvoorbeeld het goed wassen van de handen, geen handen te schudden en te niezen/hoesten in de elleboog.

Daarnaast wordt aangeraden om, als zorgprofessional in de thuiszorg/wijkverpleging, extra alert te zijn op de symptomen van besmetting met het corona virus. De zorgverlener dient thuis te blijven indien sprake is van:

  • Verkoudheid en/of hoesten én koorts
  • Bij koorts boven de 38 graden.

In dat geval is het goed om de zorg, voor zover mogelijk, over te dragen aan collega’s en thuis te blijven. Indien geen sprake is van bovengenoemde situatie, kan er niet (zomaar) voor worden gekozen om te stoppen met de zorgverlening. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 2, die ziet op de zorgplicht van zorgaanbieders.

7. Is er compensatie mogelijk vanuit de gemeente voor Wmo-aanbieders?

Voor compensatieregelingen binnen het sociaal domein (Wmo & Jeugdwet) verwijzen wij u naar onze FAQ Sociaal domein.

8. Is er compensatie mogelijk vanuit de zorgkantoren voor Wlz-aanbieders?

Voor zorgaanbieders van langdurige zorg zijn diverse maatregelen getroffen ter ondersteuning gedurende de coronacrisis. Een overzicht van de maatregelen kunt u hier vinden.

9. Is er compensatie mogelijk voor PGB-aanbieders?

Voor compensatieregelingen voor PGB-aanbieders binnen de Wmo, Jeugdwet en Wlz verwijzen wij u naar vraag 2 van de FAQ sociaal domein.

Ook voor PGB-aanbieders binnen de Zvw heeft het ministerie van VWS met ZN afspraken gemaakt over doorbetaling van zorg als deze niet wordt geleverd. Aan de hand van dit formulier kunnen budgethouders bijhouden welke uren zorg worden uitbetaald maar niet zijn geleverd. Het formulier dient ter ondersteuning van de administratie die komt kijken bij het doorbetalen van niet geleverde zorg.

10. Komt het CIZ nog op huisbezoek voor een Wlz-indicatie

Het CIZ heeft in de periode van 3 april tot 1 juni jl. tijdelijk voor V&V-profielen een afwijkende procedure gehanteerd voor de indicatiestelling. Door middel van een Wlz-registratie was het voor een zorgaanbieder mogelijk om een aanvraag in te dienen voor een Wlz-indicatie of een verhoging daarvan zonder het aanleveren van medische informatie. Inmiddels is het CIZ daarmee gestopt en verloopt de indicatie voor V&V-profielen weer als ‘vanouds’. Het CIZ legt sinds 15 juni jl. bezoeken af bij instellingen indien de veiligheid van de cliënt en de medewerker van het CIZ is gewaarborgd. Daarnaast is vereist dat gedurende het bezoek 1,5 meter afstand kan worden bewaard of er is een afgesloten gespreksruimte aanwezig. Indien de veiligheid niet gewaarborgd kan worden dan onderzoekt het CIZ andere mogelijkheden om de aanvraag toch in behandeling te kunnen nemen, zoals videobellen. Vanaf 1 juli a.s. onderzoekt het CIZ of bezoeken bij cliënten thuis ook weer ingepland kunnen worden.

11. Welke voorziening is er voor digitale zorg?

Ook in de VVT kan zorg op afstand (digitale zorg) in sommige gevallen een uitkomst bieden. Zo is bijvoorbeeld (video)bellen een vorm van digitale zorg. De NZa heeft hiertoe een Wegwijzer digitale bekostiging digitale zorg opgesteld. Hierin wordt een onderscheid gemaakt tussen cliënten die in een instelling wonen en cliënten die thuis wonen.

Voor de eerste categorie geldt dat het afgesproken dagtarief voor Wlz-zorg naar eigen inzicht kan worden ingedeeld en zodoende ook voor digitale zorg. Ook is het mogelijk om met het zorgkantoor een hoger tarief af te spreken voor digitale zorg, mits dit tarief binnen het maximumtarief blijft.

Voor thuiswonende cliënten geldt dat het contact met een cliënt, ook middels (video)bellen), kan worden bekostigd met het uurtarief.

De NZa heeft in verband met het corona virus besloten om de bekostiging voor zorg op afstand te verruimen. De NZa heeft hiertoe alle eventuele belemmeringen of beperkende voorwaarden, zoals face-to-face contact, in alle zorgsectoren buiten werking gesteld. Digitale zorg kan aldus zonder problemen worden gedeclareerd. Deze maatregel is ingegaan per 1 maart jl., totdat de landelijke richtlijnen/adviezen van de overheid en het Rijksoverheid voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) niet meer van toepassing zijn.

12. Kan de indicatiestelling in de wijkverpleging ook digitaal plaatsvinden? En zo ja, is dat ook conform de NZa-regels?

Normaliter dient het indicatiegesprek, conform het V&VN-Normenkader, plaats te vinden in de eigen omgeving van de cliënt. In een brief van onder meer Zorgthuisnl, V&VN, Actiz en Zorgverzekeraars Nederland is duidelijk geworden dat de keus in deze crisisperiode aan de professionele autonomie van de wijkverpleegkundige wordt overgelaten. Met andere woorden: de indicerend wijkverpleegkundige beslist op basis van haar inschatting of de indicatie gesteld wordt thuis bij de cliënt, of via (beeld)bellen. Ons advies is – om problemen na de crisis te voorkomen – goed in de verslaglegging vast te leggen welke keuze is gemaakt en op welke gronden en goed te administreren bij welke cliënten via (beeld)bellen de indicatie is gesteld.
Bovendien mag een huidige (aflopende) indicatie met maximaal drie maanden worden verlengd, indien de zorginzet niet is gewijzigd. Na de crisis dient in dat geval wel een huisbezoek plaats te vinden om de verlenging te toetsen.

Dit advies is in lijn met de berichtgeving vanuit de NZa: de NZa heeft in verband met het corona virus besloten om de bekostiging voor zorg op afstand te verruimen. Zie ook het antwoord op vraag 10 hierboven.

13. Mag een verpleegkundige zorg verlenen buiten zijn/haar specialisme?

Verpleegkundigen worden als zodanig geregistreerd in het BIG-register. Uit de Wet BIG blijkt dat het onder bepaalde voorwaarden en in bepaalde omstandigheden mogelijk is om buiten het eigen specialisme te werken.

In de Wet BIG is geregeld dat verpleegkundige bepaalde verpleegkundige handelingen mogen verrichten. Daarvoor is niet alleen vereist dat een verpleegkundige in het BIG-register is ingeschreven, maar ook dat er sprake is  van bekwaamheid. Een verpleegkundige moet dus niet alleen de bevoegdheid hebben, maar ook zodanig bekwaam zijn dat de handelingen behoorlijk kunnen worden verricht. Het is niet strikt noodzakelijk dat de verpleegkundige veelal op de afdeling werkzaam is waar deze handelingen plaatsvinden. De bekwaamheid kan op peil gebracht worden door bijvoorbeeld het volgen van trainingen c.q. bijscholing. Het advies is deze bekwaamheid ook vast te leggen. De verpleegkundige die gevraagd wordt andere werkzaamheden uit te voeren dan hij/zij gewend is, dient zich te realiseren dat deze regelgeving om de hoek komt kijken.

Als er sprake is van een noodsituatie kan wel soepeler worden omgegaan met het bovenstaande. Nood breekt wet, zo blijkt ook uit de opstelling van de Minister VWS. Er zijn bijvoorbeeld maatregelen getroffen om voormalig verpleegkundigen in te kunnen zetten. Niet alleen voor de inzet van deze zorgverleners, maar ook voor het handelen buiten het eigen specialisme is de vraag of er een noodsituatie geldt van belang. Is er sprake van nood, dan geldt (zo blijkt uit de Wet BIG) de strafbepaling niet. Met andere woorden, als er sprake is van een acute situatie en een gekwalificeerde zorgverlener is niet beschikbaar, dan kan het toegestaan zijn voorbehouden handelingen te verrichten, ook al gebeurt dat volgens de regels van de wet onbevoegd. Als dit zich voordoet is het advies vast te leggen als er sprake is van een noodsituatie.

Hoewel er in deze coronacrisis sprake kan zijn van een noodsituatie, geldt nog wel dat in de betreffende situatie oog moet zijn voor kwalitatief goede zorg. Wat dat is, is afhankelijk van de omstandigheden. Het is een dynamische norm. Er wordt daarbij gekeken naar de professionele standaard in een beroepsgroep, waarbij geldt dat in individuele gevallen afwijking mogelijk is. Het kader dat VWS heeft gegeven voor de inzet van voormalige verpleegkundigen is hierbij ook van belang, omdat hierin  richtlijnen staan ten aanzien van het handelen in noodsituaties.

Kortom, handelen buiten het eigen specialisme kan, mits de verpleegkundige bekwaam is. In geval van en noodsituatie kan daar soepeler mee omgegaan en geldt de strafbepaling van de Wet BIG in principe niet. Aansprakelijkheid volgens het burgerlijk recht kan echter niet op die manier worden uitgesloten. Het is van groot belang goed vast te leggen dat er sprake is van nood en dat zoveel mogelijk de beroepsregels in acht zijn genomen.

14. Is de inzet van een helpende 2 tijdens de corona-crisis geoorloofd?

Over de inzet van de helpende 2 tijdens de corona-crisis heeft branchevereniging V&VN een standpunt ingenomen. Dit komt er kort en goed om neer dat V&VN de inzet van de helpenden in de wijkverpleging tijdens de coronacrisis ondersteunt in bepaalde situaties, te weten laag-complexe situaties en de ondersteuning in de primaire levensbehoeften, mits zij geschoold en bekwaam zijn en mits er een tekort is aan medewerkers.

Zorgverzekeraars hebben zich eveneens over dit vraagstuk gebogen; omdat veel zorgverzekeraars in de contracten of voorwaarden de inzet van minimaal een verzorgende niveau 3 vereisen.

ZN communiceert in een nieuwsbericht dat zorgverzekeraars het advies van V&VN ondersteunen onder de volgende voorwaarden:

  • Alleen gecontracteerde aanbieders mogen gebruik maken van de regeling;
  • Er dient minimaal 1 FTE niveau 5/6 als eindverantwoordelijke in dienst te zijn;
  • De helpenden zijn bevoegd en bekwaam conform opleidingscurriculum helpende zorg en welzijn niveau 2;
  • Er is supervisie door een hbo- of masteropgeleide verpleegkundige, die moet navolgbaar en herleidbaar blijken uit het dossier. Leg de afstemming tussen de zorgverleners dus goed vast! Achteraf moet duidelijk zichtbaar zijn hoeveel gebruik is gemaakt van de helpende;
  • Er dient ten alle tijden een achterwacht/begeleider van niveau 4 fysiek bereikbaar en aanspreekbaar te zijn. Dat is een lastige voorwaarde in tijden van personeelstekort;
  • De aanbieder dient bij de zorgverzekeraar een ‘eenvoudige melding’ te maken dat zij van deze mogelijkheid gebruik wil maken:
    • Bij de melding dient de naam+ AGB-code van de zorgaanbieder te worden opgenomen, met een akkoord dat de persoon voldoet aan de voorwaarden, met vastlegging hiervan in het dossier van de verzekerde;
    • De zorgverzekeraar dient de melding op te slaan in het dossier van de zorgaanbieder. Dat de helpende wordt ingezet wordt dus actief door de verzekeraar geregistreerd;
    • Op de websites van zorgverzekeraars is te vinden hoe de melding gedaan kan worden, drie zorgverzekeraars (a.s.r., Eno en ONVZ) vragen niet om een melding.
  • Deze maatregelen zijn geldig tot 1 juni 2020 waarna deze eventueel verlengd kunnen worden.
  • Meld u nu aan voor onze nieuwsbrief!
    Wilt u op de hoogte worden gehouden van de laatste ontwikkelingen en veranderingen op juridisch gebied? Via onze nieuwsbrief krijgt u automatisch de laatste nieuwtjes via de e-mail toegestuurd.
  • Inschrijven nieuwsbrief