Iedere dag zetten zorgverleners zich in om patiënten de best mogelijke zorg te verlenen. Toch kan het gebeuren dat een behandeling anders verloopt dan verwacht of dat er iets misgaat. In die gevallen rijst de vraag of er sprake is van een incident, calamiteit of complicatie. Voor zorgaanbieders is het onderscheid tussen deze begrippen niet altijd eenvoudig te maken. Het is echter wel cruciaal om de juiste kwalificatie te kiezen, aangezien dit ook verschillende verplichtingen met zich meebrengt. In dit artikel bespreken wij het onderscheid tussen een incident, calamiteit en complicatie.
Incident
De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (“Wkkgz”) omschrijft een incident als volgt: “een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis, die betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg, en heeft geleid, had kunnen leiden of zou kunnen leiden tot schade bij de cliënt.”
Hierbij kan je denken aan een patiënt die per abuis de medicatie van een andere patiënt toegediend krijgt, maar hier geen schade door oploopt. Er is dan ook sprake van een incident als er iets niet goed is gegaan in de zorg en er ook iets niet goed is gedaan. Zo kan er onvoldoende zijn gehandeld volgens de geldende richtlijnen en/of professionele standaard, alsmede indien er sprake is van onvoldoende oplettendheid bij het zorgpersoneel. Als de schade ernstig of fataal is, dan is er sprake van een calamiteit.
Op grond van de Wkkgz dient een incident ook intern geregistreerd te worden (artikel 9 Wkkgz), vastgelegd te worden in het medisch dossier en gemeld te worden aan de betrokken patiënt of diens nabestaanden (artikel 10 lid 3 Wkkgz). Daarbij worden onder meer de aard van het incident, de toedracht, het tijdstip en de betrokken zorgverleners geregistreerd.
Calamiteit
Ook kent de Wkkgz een definitie voor een calamiteit: “een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis, die betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg en die tot de dood van een cliënt of een ernstig schadelijk gevolg voor een cliënt heeft geleid”.
Het verschil met een incident is dat sprake is van een calamiteit wanneer een gebeurtenis leidt tot een ernstig schadelijk gevolg of het overlijden van een patiënt. Er zijn verschillende voorbeelden van een calamiteit. Hierbij kan je denken aan het toedienen van verkeerde medicatie (of een verkeerde dosis) waardoor de patiënt komt te overlijden, of een verkeerd uitgevoerde behandeling waardoor de patiënt opnieuw geopereerd moet worden.
Indien er sprake is van een calamiteit is er op grond van artikel 11 Wkkgz een verplichting om de calamiteit bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (“IGJ”) onverwijld te melden. Onder ‘onverwijld’ wordt doorgaans verstaan dat de melding binnen drie werkdagen – nadat de zorgaanbieder met de gebeurtenis bekend is geworden – wordt gedaan. Nadat er gemeld is, dient er een onderzoek plaats te vinden waarbij de IGJ een termijn van 8 weken aan de zorgaanbieder hiervoor geeft, waarna een rapport wordt opgeleverd. De inspectie kan vervolgens besluiten zelf onderzoek te verrichten en – indien daartoe aanleiding bestaat – handhavend op te treden. Indien er twijfels zijn bij de zorgaanbieder of er sprake is van een calamiteit of een incident (en dus de vraag óf er gemeld moet worden) dient er een onderzoek te worden uitgevoerd. Hiervoor geldt een termijn van zes weken. Indien te laat of geen melding wordt gedaan, terwijl dit wel had gemoeten, kan aan een zorgaanbieder een bestuurlijke boete worden opgelegd en kan (bij herhaling) een aanwijzing worden gegeven of kan de IGJ andere handhavingsinstrumenten inzetten.
In 2019 oordeelde de Rechtbank Rotterdam dat sprake was van een calamiteit, nadat een patiënt uit een ziekenhuisbed was gevallen doordat een verpleegkundige het bedhek had open laten staan. Als gevolg van de val moest de patiënt een hersteloperatie aan het jukbeen ondergaan. Hoewel het letsel uiteindelijk – na de operatie – niet blijvend was, was wel sprake van een ernstig schadelijk gevolg. Omdat de zorgaanbieder de gebeurtenis niet als calamiteit bij het IGJ had gemeld, oordeelde de rechtbank dat de opgelegde bestuurlijke boete terecht was.
Complicatie
De definitie van een complicatie is niet in wet- of regelgeving neergelegd. In de Brochure Calamiteiten Wkkgz melden aan IGJ is wel een definitie opgenomen die de IGJ aanhoudt:
“Een onbedoelde en ongewenste uitkomst tijdens of volgend op het handelen van een zorgverlener, die voor de gezondheid van de cliënt zodanig nadelig is dat aanpassing van het (be)handelen noodzakelijk is, danwel er is sprake van onherstelbare schade.”
Een complicatie verschilt wezenlijk van een incident en calamiteit. Het gaat om een onbedoelde of ongewenste uitkomst van het handelen van een zorgverlener die, ondanks het handelen in lijn met de richtlijnen en professionele standaard, kan optreden. Doordat veel behandelingen niet zonder risico zijn, is er altijd kans op een complicatie bij de uitvoering van de behandeling. Er is dus iets niet goed gegaan, maar de zorg is wel goed gedaan.
In de brochure worden een naadlekkage na een darmoperatie en een bloeding na een ingreep (ondanks goed ingestelde antistolling) als voorbeelden van een complicatie genoemd. Ook kunnen complicaties een ernstig schadelijk gevolg voor de patiënt met zich meebrengen, of zelfs fataal zijn. Het cruciale verschil ten opzichte van een calamiteit of een incident is dat het geen betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg.
Tot slot
Of sprake is van een incident, calamiteit of complicatie is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Daarbij spelen met name de gevolgen van de gebeurtenis en de vraag of de kwaliteit van de zorg in het geding was. Omdat aan iedere kwalificatie andere verplichtingen voor de zorgaanbieder verbonden zijn, is het wel van belang de gebeurtenis te kwalificeren. Een onjuiste kwalificatie kan immers leiden tot onder meer een bestuurlijke boete en/of juridische procedures.
