Om de zorg toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te houden, maken zorgverzekeraars en zorgaanbieders in veel zorgsoorten middels contracten afspraken maken over de organisatie en financiering van de zorg. Dit proces, ook wel zorgcontractering genoemd, wordt vaak als moeizaam en traag ervaren. Dat komt doordat er bijvoorbeeld onduidelijkheid is over de voorstellen die partijen over en weer aan elkaar doen of door slechte bereikbaarheid van de betrokken partijen. De NZa heeft onlangs een nieuwe versie van de Handvatten Zorgcontractering gepubliceerd, waarin richtsnoeren staan die zorgverzekeraars en zorgaanbieders kunnen gebruiken tijdens het contracteerproces. Wat zijn de belangrijkste richtsnoeren en wat is er gewijzigd?
Nieuwe versie van de richtsnoeren
Het document Handvatten Zorgcontractering van de NZa is niet geheel nieuw. Over de vorige versie van de richtsnoeren schreven wij eerder dit artikel. Naar aanleiding van een evaluatie heeft de NZa te kennen gegeven dat per 1 maart 2026 de nieuwe versie van de Handvatten Zorgcontractering geldt, voor overeenkomsten die worden gesloten voor 2027 en de jaren daarna.
Wat zijn richtsnoeren?
Richtsnoeren zijn aanbevelingen aan zorgverzekeraars en zorgaanbieders waarmee aan het contracteerproces verdere invulling wordt gegeven. Alhoewel richtsnoeren juridisch niet bindend zijn (de NZa kan niet formeel handhaven indien partijen zich daar niet aan houden), zijn de richtsnoeren bedoeld om het contracteerproces soepel(er) te laten verlopen. De NZa geeft dan ook aan te verwachten dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders deze richtsnoeren zullen opvolgen zodat het contracteerproces voor beide partijen praktisch en werkbaar is.
In de jurisprudentie is ook reeds terug te zien dat rechters kijken naar de richtsnoeren van de NZa, zoals in deze uitspraak van het gerechtshof Den Haag over de indexering van de tarieven in de voetzorg. De richtsnoeren worden om die reden steeds belangrijker voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Belangrijkste richtsnoeren
Alle richtsnoeren zijn terug te lezen in de Handvatten Zorgcontractering. Hieronder een korte uitleg bij enkele van de, in onze ogen, belangrijkste richtsnoeren:
Afspraken over gebruikte methoden en technieken
‘’Zorgaanbieders en zorgverzekeraars die face-to-face contracteren maken uiterlijk 1 september afspraken over de techniek en/of methodiek van zaken als benchmarking of volumeprognoses indien daarvan gebruik wordt gemaakt.’’ [Richtsnoer 3]
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars dienen op basis van deze richtsnoer afspraken maken over welke methoden worden gebruik bij de verwerking van objectieve informatie, zoals benchmarking of volumeprognoses. Het gaat niet om de daadwerkelijke uitkomsten van de benchmarks of prognoses, maar om een verduidelijking van de gebruikte methodes.
Inzichtelijk maken van wijzigingen van het contractaanbod
‘’In sectoren waarbij het proces van zorginkoop digitaal plaatsvindt maakt de zorgverzekeraar inzichtelijk waar het contractaanbod inhoudelijk afwijkt van het contract van het voorgaande jaar. Zorgverzekeraars geven deze toelichting tegelijk met het aanbieden van het contractvoorstel te weten uiterlijk 1 oktober voorafgaand aan het kalenderjaar of de kalenderjaren waarvoor de zorginkoop plaatsvindt.’’ [Richtsnoer 6]
Door in de contractvoorstellen van zorgverzekeraars inzichtelijk te maken welke inhoudelijke wijzigingen hebben plaatsgevonden vergeleken met het voorgaande contractjaar, hebben zorgaanbieders volgens de NZa meer ruimte om het aanbod kritisch te bestuderen en hierover vragen te stellen.
Startpunt onderhandeling
“Als startpunt van de onderhandeling hanteren de zorgverzekeraar en zorgaanbieder als index voor loonstijgingen de OVA.’’ [Richtsnoer 7]
Dit is een belangrijk richtsnoer, waarin de NZa verwijst naar het Integraal Zorgakkoord. Daarin is afgesproken dat de index die wordt gehanteerd voor de loonkosten de OVA (overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling) betreft. Verder is in het IZA afgesproken dat de OVA, als startpunt van de onderhandeling volledig en zonder korting door de zorgverzekeraar wordt opgenomen in het contractsvoorstel.
Transparantie vanaf 12 november
‘’De zorgverzekeraar maakt jaarlijks vanaf 12 november transparant met welke zorgaanbieders zij een contract heeft afgesloten en wat de consequenties daarvan zijn voor de vergoeding van zorg.’’ [Richtsnoer 9]
‘’De zorgaanbieder maakt jaarlijks vanaf 12 november transparant met welke zorgverzekeraars zij een contract heeft gesloten en over de mogelijke consequenties daarvan voor de vergoeding van zorg door de zorgverzekeraar.’’ [Richtsnoer 10]
De NZa onderschrijft dat het van belang is voor consumenten om tijdig te weten welke zorgaanbieders met welke zorgverzekeraars een contract hebben gesloten zodat consumenten eventueel van zorgverzekeraar kunnen veranderen. Dit neemt niet weg dat partijen ná 12 november nog de tijd hebben om hun onderhandelingen af te ronden. Het gaat er met name om dat zorgverzekeraars gedurende de overstapperiode aan consumenten heldere en bruikbare informatie kunnen verschaffen over de (gesloten) contracten met zorgaanbieders. Voor zorgaanbieders geldt een ‘omgekeerde’ verplichting, namelijk om jaarlijks vanaf 12 november transparant te maken met welke zorgverzekeraars een contract is gesloten.
Belangrijkste wijzigingen met vorige versie van de richtsnoeren
Er is vergeleken met de vorige richtsnoeren een nieuwe richtsnoer opgenomen omtrent de maatschappelijke doelen. Dit richtsnoer luidt als volgt:
Maatschappelijke opgave
‘’Zorgaanbieder en zorgverzekeraar bespreken de bijdrage van beide partijen aan de transitie naar passende zorg en een toekomstbestendig zorglandschap, zodat zij dit kunnen gebruiken als uitgangspunt bij hun contractvoorstellen. Als dit gesprek nog niet gevoerd kan worden, concretiseren zij wanneer zij dit uiterlijk willen bespreken.’’ [Richtsnoer 4]
Indien partijen transparant zijn over hoe aan de maatschappelijke opgave invulling is gegeven in het beleid en contractvoorstel, en daarnaast hun eigen – mogelijk tegenstrijdige – (financiële) belangen, verwacht de NZa dat dit de zorgcontractering ten goede komt.
Richtsnoeren opgenomen in de Regeling
Naast de richtsnoeren in het document Handvatten Zorgcontractering, bestaat ook de Regeling transparantie zorgcontractering. Ook voor deze regeling geldt vanaf 1 maart 2026 een nieuwe versie. Wij schreven daarover al in dit artikel.
Een aantal richtsnoeren is vanaf 1 maart 2026 voortaan als voorschrift is opgenomen in de nieuwe Regeling transparantie zorgcontractering. Zo gold er voorheen een richtsnoer waarin stond dat de reactietermijn van zorgaanbieders en zorgverzekeraars bij vragen of opmerkingen van de wederpartij twee weken mocht bedragen. Dit richtsnoer is nu wettelijk verankerd in de Regeling en dat betekent dat de NZa op een overtreding hiervan nu wél formeel kan handhaven. Welke wijzigingen de NZa nog meer heeft doorgevoerd in haar nieuwe Regeling, kunt u lezen in dit artikel.
De voorschriften die zijn vastgelegd in de Regeling zijn overigens, in tegenstelling tot de richtsnoeren, wél juridisch handhaafbaar. Indien een zorgaanbieder of zorgverzekeraar zich niet houdt aan de gestelde vereisten tijdens het contracteerproces, zoals bijvoorbeeld het transparantievereiste, heeft de NZa de bevoegdheid een boete op te leggen.
Tot slot
Gelet op het voorgaande is het zeker aan te bevelen dat zorgaanbieders de Handvatten Zorgcontractering van de NZa bestuderen. Ondanks dat de richtsnoeren door de NZa niet juridisch handhaafbaar zijn, kunnen ze wel helpen bij het contracteerproces met zorgverzekeraars. Bovendien is te zien dat de civiele rechter wel degelijk rekening houdt met de richtsnoeren. Voor elke zorgaanbieder kan kennis over de richtsnoeren dan ook van pas komen in het contracteringsproces met de zorgverzekeraar.
