Veelgestelde vragen over corona en medisch specialistische zorg

1. Mogen alternatieve medische hulpmiddelen (zoals mondmaskers) worden ingezet bij tekorten?
2. Hoe zit het met zorg op afstand?
3. Wat houdt de noodregeling voor digitale zorg thuis in?
4. Mogen coassistenten, niet-praktiserend artsen, of artsen met een ander specialisme worden ingezet bij de zorgverlening?
5. Wat te doen als protocollen niet meer kunnen worden nageleefd?
6. Mag een arts zorg verlenen buiten zijn specialisme?
7. Hoe zit het met de inzet van zorgpersoneel in het kader van de voorbehouden handelingen?

Hieronder treft u een aantal specifieke FAQ’s voor de medisch specialistische zorg aan. Op onze algemene pagina over de gevolgen van de corona-uitbraak voor zorgaanbieders vindt u meer algemene informatie.

1. Mogen alternatieve medische hulpmiddelen (zoals mondmaskers) worden ingezet bij tekorten?

Ja, dat kan, maar wel onder voorwaarden. IGJ laat op haar website weten dat bij een tekort alternatieven mogen worden gebruikt. Van belang is dat de zorginstelling wel verantwoordelijk blijft voor de kwaliteit van zorg.

Wat de adviezen zijn ten aanzien van het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen, waaronder mondmaskers, staat uitgewerkt op de website van de RIVM.

Op deze pagina (vraag 3) leest u meer over medische hulpmiddelen.

2. Hoe zit het met zorg op afstand?

Vanwege de corona crisis heeft de NZa de Regeling medisch specialistische-zorg versoepeld. Daarmee is de bekostiging van zorg op afstand verruimd.

Digitaal of telefonisch contact zijn voorbeelden van zorg op afstand. De KNMG waarschuwt dat het medium dat hiervoor gebruikt wordt wel veilig moet zijn.

De versoepeling van de NZa-regels houdt het volgende in:

  • U mag een eerste polikliniekbezoek ((190007, 190060 of 234003) registreren als het contact tussen u en de patiënt (of medisch vertegenwoordiger) digitaal, telefonisch of schriftelijk plaatsvindt;
  • U mag een polikliniekbezoek (190007, 190008, 190013, 190060) registreren indien deze in de thuissituatie plaatsvindt;
  • U mag een multidisciplinair consult (190010) registreren als het contact tussen u en de patiënt screen-to-screen, telefonisch of schriftelijk plaatsvindt.

De NZa heeft een informatiekaart gemaakt om meer duidelijk te geven over het declareren van de zorg op afstand. Voor medisch specialistische zorg geldt het volgende:

“In plaats van een poliklinisch consult kan een zorgverlener het consult op afstand doen. Tijdelijk mag een eerste polikliniekbezoek, dat door het corona virus telefonisch of schriftelijk plaatsvindt, geregistreerd worden als een regulier eerste polikliniekbezoek. Het is al toegestaan om een screen-to-screen consult als eerste consult te registeren.”

Op deze pagina kunt u meer lezen over zorg op afstand.

3. Wat houdt de noodregeling voor digitale zorg thuis in?

VWS stelt extra geld beschikbaar voor digitale toepassingen voor ondersteuning en zorg op afstand. Vanaf 25 maart 2020,kunnen aanvragen worden ingediend. Het gaat om zorg aan thuiswonende kwetsbare ouderen en mensen met een chronische ziekte of beperking.

Deze noodregeling heet de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET), de SET Covid-19. SET Covid-19 geeft ondersteuning in de financiering van digitale toepassingen. Denk daarbij aan de kosten voor de aanschaf, lease en licentiekosten van digitale toepassingen, de loonkosten van professionals voor coördinatie, inzet en opleiding en kosten aan externe inhuur voor het verstrekken van advies door kennisinstellingen en onafhankelijke adviesorganisaties. Tot 50% van het bedrag mag worden ingezet aan technologie zoals aanschaf van licenties of apparaten.

Per aanvraag kan € 50.000,- worden ontvangen, zonder eigen bijdrage. Aanvragen kunnen worden ingediend via www.rvo.nl/set-corona.  Om in aanmerking te komen moet zijn voldaan aan een aantal voorwaarden. Deze leest u op de website van SET Covid-19. Een aantal voorwaarden zijn als volgt:

  • De aanvrager is een zorgaanbieder die zorg en/of ondersteuning biedt aan thuiswonende cliënten of hun mantelzorgers, (of zorg en/of ondersteuning die gericht is op de terugkeer naar huis), zoals, aanbieders van wijkverpleging, ziekenhuizen en GGZ-aanbieders.
  • Uit een beknopt plan blijkt via welke stappen de zorg op afstand gerealiseerd gaat worden.

4. Mogen coassistenten of niet-praktiserend artsen worden ingezet bij de zorgverlening?

De Minister VWS heeft op 17 maart jl. besloten dat voormalig artsen van wie de registratie in het BIG-register is verlopen na 1 januari 2018 bij uitzondering weer aan de slag mogen in de zorg, zonder dat zij zich opnieuw in het register inschrijven. Verder zijn de regels voor de herregistratie versoepeld. Normaal gesproken moet dat elke 5 jaar gebeuren. Die verplichting uit artikel 3 Wet BIG is tot nadere order opgeschort en geldt nu dus niet.

De KNMG meent dat onder voorwaarden niet-praktiserend artsen of coassistenten kunnen worden ingezet. Dan gaat het om de niet praktiserend geneeskundig-specialist met voldoende recente kennis en vaardigheden of de coassistent die al een groot deel van diens coschappen heeft doorlopen. Er worden nogal wat voorwaarden gesteld, die er in de kern op neerkomen dat sprake moet zijn van voldoende vaardigheid, training en toezicht, duidelijke afspraken en zo snel mogelijk overdracht aan een wel gekwalificeerde BIG-geregistreerde. IGJ onderschrijft het hiervoor genoemde advies van de KNMG. Van belang hierbij is dat IGJ aangeeft dat zorgbestuurders op de hoogte moeten zijn over de wijze waarop de ondersteunende inzet is georganiseerd. IGJ hoeft niet te worden geïnformeerd, maar is wel beschikbaar voor overleg op dit punt.

De KNMG werkt momenteel een regeling uit voor de wijze waarop omgegaan wordt met de herregistratie in het Specialistenregister. De bedoeling is dat geneeskundig specialisten en profielartsen voorlopig ingeschreven blijven. Wij houden u hierover op de hoogte.

5. Wat te doen als protocollen niet meer kunnen worden nageleefd?

Als vanwege de bijzondere omstandigheden het leveren van zorg volgens de bestaande protocollen niet kan en opgedragen wordt c.q. besloten wordt van deze protocollen af te wijken adviseren wij om dat zo goed als mogelijk te documenteren. Ook in verband met mogelijk latere (tucht)klachten. Ook afstemming en toestemming van patiënt dient te worden gedocumenteerd. Wij verwijzen ook naar de website van de Federatie Medisch Specialisten.

6. Mag een arts zorg verlenen buiten zijn specialisme?

Onder bepaalde voorwaarden en in bepaalde omstandigheden is dit mogelijk.

De Wet BIG vereist voor het uitvoeren van voorbehouden handelingen niet alleen dat een arts in het BIG-register is ingeschreven, maar ook dat er sprake is  van bekwaamheid. Een arts moet dus niet alleen de bevoegdheid hebben, maar ook zodanig bekwaam zijn dat de handelingen behoorlijk kunnen worden verricht. De bekwaamheid kan op peil gebracht worden door bijvoorbeeld het volgen van trainingen c.q. bijscholing. Het advies is deze bekwaamheid ook vast te leggen. De arts dient zich te realiseren dat deze regelgeving om de hoek komt kijken bij het verlenen van zorg buiten het eigen specialisme. In een noodsituatie kan met het bovenstaande soepeler worden omgegaan.

Nood breekt wet, zo heeft KNMG gesteld en op grond daarvan zijn maatregelen genomen om niet-BIG geregistreerden in te kunnen zetten. Niet alleen voor de inzet van deze zorgverleners, maar ook voor het handelen buiten het eigen specialisme is de vraag of er een noodsituatie geldt van belang. Is er sprake van nood, dan geldt (zo blijkt uit de Wet BIG) de strafbepaling niet. Met andere woorden, als er sprake is van een acute situatie en een gekwalificeerde zorgverlener is niet beschikbaar, dan kan het toegestaan zijn voorbehouden handelingen te verrichten, ook al gebeurt dat volgens de regels van de wet onbevoegd. Het advies is vast te leggen als er sprake is van een noodsituatie. De KNMG heeft ook aangegeven dat in een noodsituatie soepeler omgegaan moet worden met de regels, omdat je daarmee levens zou kunnen redden.

Ook al is er sprake van nood, geldt nog wel dat in de betreffende situatie oog moet zijn voor goede zorg. Dat is een dynamische norm en afhankelijk van de omstandigheden. Er wordt daarbij gekeken naar de professionele standaard in een beroepsgroep, waarbij geldt dat in individuele gevallen afwijking mogelijk is.

Kortom, handelen buiten het eigen specialisme kan, mits de arts bekwaam is. Is er sprake van nood, dan wordt hier soepeler mee omgegaan en geldt de strafbepaling van de Wet BIG in principe niet. Aansprakelijkheid volgens het burgerlijk recht kan echter niet op die manier worden uitgesloten. Het is van groot belang goed vast te leggen dat er sprake is van nood en dat zoveel mogelijk de beroepsregels in acht zijn genomen. Het kader dat de KNMG heeft opgemaakt voor de inzet van arts-assistenten of niet-praktiserend artsen is hierbij ook van belang, aangezien hier richtlijnen in staan ten aanzien van het handelen in noodsituaties.

7. Hoe zit het met de inzet van zorgpersoneel in het kader van de voorbehouden handelingen?

Wij krijgen berichten dat zorgpersoneel gevraagd wordt ook bij te springen op afdelingen waar zij niet gewend zijn te werken. Van belang in dat geval is dat het  zorgverleners (niet zelfstandig bevoegd) in beginsel niet is toegestaan voorbehouden handelingen te verrichten in opdracht van een arts als de zorgverlener niet bekwaam is voor het verrichten van de betreffende zorghandeling.  De zorgverlener heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid.

In lijn daarmee kan een arts pas opdracht geven tot het uitvoeren van een voorbehouden behandeling door een niet zelfstandig bevoegde zorgverlener als hij mag aannemen dat de zorgverlener bekwaam is en het geven van aanwijzingen en toezicht verzekerd is.

Ook hierbij geldt dat in geval van nood er soepeler met bovenstaande regels wordt omgegaan. Daarvan is sprake als plotselinge hulpverlening noodzakelijk is en geen gekwalificeerde zorgverlener beschikbaar is. Het kader dat de KNMG heeft opgemaakt voor de inzet van arts-assistenten of niet-praktiserend artsen is hierbij ook van belang, aangezien hier richtlijnen in staan ten aanzien van het handelen in noodsituaties.

Als dergelijke situaties zich voor gaan doen door tekorten aan medisch gekwalificeerd personeel, is het van belang dit vast te leggen en waar het kan de (beroeps)regels te volgen.

  • Meld u nu aan voor onze nieuwsbrief!
    Wilt u op de hoogte worden gehouden van de laatste ontwikkelingen en veranderingen op juridisch gebied? Via onze nieuwsbrief krijgt u automatisch de laatste nieuwtjes via de e-mail toegestuurd.
  • Inschrijven nieuwsbrief